🔴Ε4 - Τοπικά Δίκτυα Υπολογιστών

4.1. Θεμελιώδεις ορισμοί

Ένα δίκτυο υπολογιστών λέγεται τοπικό (Local Area Network, LAN), όταν εκτείνεται σε συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο. Το συνολικό μήκος των καλωδίων του δικτύου δεν ξεπερνά τα 100 χλμ, ενώ πολύ υψηλός είναι και ο ρυθμός μετάδοσης δεδομένων ειδικά αν χρησιμοποιηθούν και οπτικές ίνες.

Χαρακτηριστικά ενός τοπικού δικτύου

Τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των τοπικών δικτύων είναι ότι : 

• Υπάρχουν ενσύρματα (π.χ. ομοαξονικά καλώδια ή ζεύγη συνεστραμμένων καλωδίων) ή ασύρματα μέσα μετάδοσης. 
• Μπορούν να παρέχουν τόσο μετάδοση εκπομπής (broadcast), όσο και μετάδοση σημείου προς σημείου (point to point). 
• Έχουν πολύ μικρό ρυθμό σφαλμάτων (ο ρυθμός είναι ανάλογος με το μέσο μετάδοσης). 
• Μπορούν να είναι εντελώς ιδιόκτητα.

Χρήση των τοπικών δικτύων

Ένα τοπικό δίκτυο υπολογιστών μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πάρα πολλούς τρόπους, και για ένα μεγάλο πλήθος διαδικασιών. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των διαδικασιών είναι ο διαμοιρασμός των πόρων του δικτύου, τόσο σε επίπεδο υλικού όσο και σε επίπεδο λογισμικού, δηλαδή, εγκατεστημένων προγραμμάτων

Οι σημαντικότερες χρήσεις ενός τοπικού δικτύου είναι:

1. Διαμοιρασμός Υλικού: Η δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν συσκευές όπως εκτυπωτές, σαρωτές ή αποθηκευτικά μέσα από άλλους χρήστες μέσω δικτύου. Απαραίτητη προϋπόθεση για να διαμοιρασθεί μια συσκευή είναι να μπορεί να εγκατασταθεί και να χρησιμοποιηθεί μέσω δικτύου. Με τον διαμοιρασμό υλικού εξοικονομούνται χρήματα, αφού ακριβός εξοπλισμός αγοράζεται μία φορά και χρησιμοποιείται από όλους τους χρήστες του δικτύου 
2. Διαμοιρασμός λογισμικού. Εδώ σαν παράδειγμα μπορούμε να αναφέρουμε την εγκατάσταση ενός προγράμματος σε έναν υπολογιστή, μία φορά, και την εκτέλεσή του μέσω του δικτύου, από όλους τους χρήστες ταυτόχρονα. Το κύριο πλεονέκτημα είναι η αναβάθμιση και η διαμόρφωση του προγράμματος, η οποία θα γίνει μόνο μια φορά, δεδομένου ότι το πρόγραμμά μας (πρόγραμμα εξυπηρετητή) είναι εγκατεστημένο σε έναν υπολογιστή. Επίσης, ένα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα είναι και η μείωση του κόστους προμήθειας και εγκατάστασης του λογισμικού.
3. Διαμοιρασμός πληροφοριών. Δίνεται η δυνατότητα τα δεδομένα να είναι αποθηκευμένα σε ένα μέσο αποθήκευσης και να υπάρχει η δυνατότητα χρησιμοποίησής τους από τους χρήστες του δικτύου. Παράδειγμα διαμοιρασμού δεδομένων είναι οι βάσεις δεδομένων που τα δεδομένα τους αποθηκεύονται σε ένα εξυπηρετητή (server) και όλοι οι εξουσιοδοτημένοι χρήστες έχουν πρόσβαση μέσω του δικτύου.
4. Παροχή υπηρεσιών διαδικτύου στους χρήστες. Χρησιμοποιώντας τα πρωτόκολλα του διαδικτύου υπάρχει δυνατότητα παροχής υπηρεσιών όπως ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, πρόσβαση σε αρχεία και πληροφορίες μέσω φυλλομετρητή (web beowser), υπηρεσίες μεταφορά αρχείων,). 
5. Δημιουργία ομάδων χρηστών. Δίνεται η δυνατότητα στους διαχειριστές των τοπικών δικτύων σε επιχειρήσεις ή οργανισμούς να δημιουργούν ομάδες συνεργασίας χρηστών οι οποίοι εκτελούν από κοινού κάποιες εργασίες και έχουν πρόσβαση σε συγκεκριμένους πόρους του δικτύου. 
6. Επεκτείνουν την βάση των σταθμών εργασίας. Σε ένα τοπικό δίκτυο είναι πολύ εύκολο να επεκταθεί ο αριθμός των σταθμών εργασίας, ειδικά αν έχει υλοποιηθεί δομημένη καλωδίωση όπως θα δούμε και στην ενότητα 5.

4.2. Τοπολογίες και πρότυπα Ethernet.

Τοπολογία δικτύου

Με το όρο τοπολογία αναφερόμαστε στον τρόπο με τον οποίο συνδέονται οι κόμβοι ενός δικτύου. Οι τοπολογίες διακρίνονται σε φυσικές και λογικές. Οι φυσικές τοπολογίες καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται οι υπολογιστές χρησιμοποιώντας το μέσο μετάδοσης, ενώ οι λογικές τοπολογίες καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η μετάδοση των δεδομένων μεταξύ των κόμβων του δικτύου.

4.2.1. Τοπολογίες Ενσύρματων Τοπικών Δικτύων

4.2.1.1 Τοπολογία Διαύλου ή Αρτηρίας (bus)

Στην τοπολογία διαύλου όλοι οι υπολογιστές είναι συνδεδεμένοι με τη χρήση ενός καλωδίου στο οποίο έχουν πρόσβαση και χρησιμοποιούν όλοι. Στη βιβλιογραφία η τοπολογία αυτή αναφέρεται και ως γραμμικός δίαυλος (linear bus), επειδή η φυσική σύνδεση των υπολογιστών είναι σε ευθεία γραμμή. Αποτελεί την πιο απλή μορφή τοπολογίας. Στο σχήμα παρακάτω απεικονίζεται ένα τοπικό δίκτυο τοπολογίας διαύλου.

Για την υλοποίηση της φυσικής τοπολογίας διαύλου χρησιμοποιείται ένα καλώδιο στο οποίο έχουν πρόσβαση όλοι οι συνδεδεμένοι υπολογιστές. Στην πραγματικότητα οι υπολογιστές συνδέονται σε σειρά όπου κάθε υπολογιστής συνδέεται με τον επόμενο με τη χρήση ενός ομοαξονικού καλωδίου 50 Ohm (μοιάζει με το καλώδιο που χρησιμοποιείται για σύνδεση της κεραίας με την τηλεόρασης). Στην κάρτα δικτύου του υπολογιστή προσαρμόζεται ένας συνδετήρας Τ (T – connector), ενώ στις άκρες κάθε καλωδίου που συνδέει δύο υπολογιστές μεταξύ τους τοποθετείται ένας συνδετήρας BNC. Στον Τ συνδετήρα συνδέεται το καλώδιο που έρχεται από τον προηγούμενο στη σειρά υπολογιστή και το καλώδιο που αναχωρεί για τον επόμενο στη σειρά υπολογιστή.

Τα δίκτυα διαύλου είναι μία ενδεδειγμένη επιλογή όταν : 

• είναι μικρός ο αριθμός των συνδεδεμένων κόμβων. 

• Υπάρχει μικρή κυκλοφορία. 

Η φυσική τοπολογία διαύλου με χρήση ενός καλωδίου δεν χρησιμοποιείται πλέον λόγω των σοβαρών μειονεκτημάτων που έχει, όπως το ότι σε περίπτωση που το καλώδιο κοπεί όλο το δίκτυο βγαίνει εκτός λειτουργίας.

4.2.1.2 Τοπολογία Δακτυλίου (ring)

Σε αυτή την τοπολογία, το δίκτυο αποτελείται από ένα σύνολο συνεχόμενων κόμβων με συνδέσεις σημείου προς σημείο με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα κλειστό κύκλωμα-βρόχος. Για υλοποίηση της τοπολογίας πρέπει ο υπολογιστής να είναι εφοδιασμένος με ένα είδος “αναμεταδότη” μέσω του οποίου συνδέεται στον δακτύλιο. Όταν ο αναμεταδότης λάβει ένα πακέτο μέσω του καλωδιακού μέσου διαβάζει τη διεύθυνση του παραλήπτη που υπάρχει μέσα στο πακέτο και εάν τον αφορά, το κρατά και το προωθεί στα ανώτερα επίπεδα του πρωτοκόλλου. Σε κάθε περίπτωση, είτε το πακέτο αφορά τον υπολογιστή, είτε όχι, ο αναμεταδότης, προωθεί το πακέτο στον επόμενο υπολογιστή στη σειρά. Η πληροφορία διαχέεται πάντα με την ίδια κατεύθυνση πάνω στο δακτύλιο, ενώ λόγω της δυνατότητας όλων των κόμβων να έχουν πρόσβαση στο μέσο μετάδοσης από άλλους κόμβους, απαιτείται έλεγχος πρόσβασης στο μέσο (Medium Access Control, MAC), ο οποίος μπορεί να είναι είτε κεντρικός είτε κατανεμημένος.

Η τοπολογία δακτυλίου χρησιμοποιείται συνήθως όταν: 

• η χωρητικότητα του καναλιού πρέπει να κατανεμηθεί ισόποσα σε όλους τους κόμβους του δικτύου. 

• χρειάζεται υψηλός ρυθμός μετάδοσης και οι περισσότεροι κόμβοι βρίσκονται σε μικρή απόσταση μεταξύ τους. 

• Απαιτείται η μέση καθυστέρηση να διατηρηθεί εντός αποδεκτών ορίων. 

• Μεγάλο πλήθος υπολογιστών πρέπει να συνδεθούν στο δίκτυο

Κάποια χαρακτηριστικά των δικτύων δακτυλίου είναι :

• Ότι υπάρχει σημαντική καθυστέρηση στο χρόνο μετάδοσης ακόμη και όταν υπάρχει μικρή κυκλοφορία. 

• Ότι δεν είναι αναλογική με το φορτίο και υπάρχει αύξηση στο μέσο χρόνο καθυστέρησης μετάδοσης. 

• Ότι η προσθήκη νέων κόμβων έχει μικρή η καθόλου επιβάρυνση στο διαθέσιμο εύρος ζώνης.

4.2.1.3. Τοπολογία Αστέρα (star)

Η τοπολογία αστέρα είναι μια από τις πιο κοινές τοπολογίες στα δίκτυα υπολογιστών. Στην απλούστερη μορφή του, ένα δίκτυο αστέρα αποτελείται από μια κεντρική συσκευή που μπορεί να είναι μεταγωγέας (switch) ή διανομέας (hub) ή ακόμα και κάποιος υπολογιστής. Η κεντρική συσκευή λειτουργεί ως αναμεταδότης των μηνυμάτων και αποτελεί τον κεντρικό κόμβο, με τον οποία είναι συνδεδεμένοι όλοι οι άλλοι κόμβοι του δικτύου. Η τοπολογία αστέρα μειώνει τις επιπτώσεις από προβλήματα στο καλωδιακό μέσο (πχ κομμένο καλώδιο), αφού μόνο ο σταθμός του οποίου το καλώδιο έχει πρόβλημα παύει να επικοινωνεί χωρίς να επηρεάζεται το υπόλοιπο δίκτυο το οποίο συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά.

Το βασικό μειονέκτημα της τοπολογίας αστέρα είναι ότι σε περίπτωση βλάβης του κεντρικού κόμβου όλο το δίκτυο σταματά να λειτουργεί.

4.2.1.4 Τοπολογία Δένδρου (tree)

Η τοπολογία δένδρου αποτελεί συνδυασμό της τοπολογίας διαύλου και αστέρα. Το όνομά της προέρχεται από την μορφή ανεστραμμένου δένδρου που έχει το διάγραμμά της. Στην τοπολογία δέντρου υπάρχει ένας κεντρικός κόμβος που ονομάζεται κεφαλή ή ρίζα στον οποίο συνδέονται κόμβοι του δικτύου και οι οποίοι με την σειρά τους συνδέονται με άλλους κόμβους κ.ο.κ. Οι κόμβοι συνδέονται μεταξύ τους με καλώδιο το οποίο διακλαδίζεται και δεν έχει κλειστούς βρόχους (Σχ. 4.5.). Η μετάδοση των μηνυμάτων περνά από την κεφαλή η οποία λειτουργεί σαν αναμεταδότης. Έτσι όταν ένας κόμβος στέλνει ένα μήνυμα αυτό λαμβάνεται από την κεφαλή και αναμεταδίδεται στους άμεσα συνδεδεμένους κόμβους και οι οποίοι με τη σειρά το αναμεταδίδουν στους κόμβους στο αμέσως χαμηλότερο επίπεδο, με αποτέλεσμα το μήνυμα να μεταδίδεται σε όλο το δίκτυο. 

Η τοπολογία δένδρου έχει όλα τα χαρακτηριστικά της τοπολογίας διαύλου, ενώ το βασικό αδύνατο σημείο της είναι η ύπαρξη της ρίζας η οποία αν παρουσιάσει βλάβη σταματά η λειτουργία όλου του δικτύου

4.2.1.5 Τοπολογία Πλέγματος (mesh)

Η τοπολογία πλέγματος είναι η κατ΄εξοχήν τοπολογία που χρησιμοποιείται στα δίκτυα ευρείας περιοχής, αλλά και σε τοπικά δίκτυα όπου η αξιοπιστία και η υψηλή απόδοση είναι κρίσιμος παράγοντας. Στη τοπολογία πλέγματος ο κάθε κόμβος είναι και τελική συσκευή και συσκευή προώθησης. Τα δίκτυα πλέγματος είναι εν τη γενέσει τους «αυτοθεραπευόμενα48» και πλεονάζοντα49, ότι ακριβώς δηλαδή χρειάζεται για να λειτουργήσουν δίκτυα αυτοματισμού σε βιομηχανίες. Στα δίκτυα πλέγματος, κάθε υπολογιστής του δικτύου συνδέεται με κάθε άλλο, δημιουργώντας μια σύνδεση σημείου προς σημείο μεταξύ κάθε συσκευής στο δίκτυο (σχήμα 4.6). Σκοπός να παρέχεται ένα υψηλό επίπεδο πλεονασμού, ώστε εάν ένα καλώδιο δικτύου αποτύχει, τα δεδομένα να έχουν πάντοτε μια εναλλακτική διαδρομή για να φτάσουν στον προορισμό τους.

Τα πλεονεκτήματα της τοπολογίας πλέγματος είναι: 

● Η ύπαρξη πολλαπλών συνδέσεων εξασφαλίζει ότι αν μία διαδρομή είναι αποκλεισμένη, άλλες διαδρομές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επικοινωνία δεδομένων. 

● Κάθε σύνδεση μπορεί να έχει το δικό της φορτίο των δεδομένων του, έτσι ώστε το κυκλοφοριακό πρόβλημα εξαλείφεται. 

● Εξασφαλίζει την εμπιστευτικότητα και την ασφάλεια των δεδομένων, διότι κάθε μήνυμα ταξιδεύει κατά μήκος μιας “αφοσιωμένης” (dedicated) σύνδεσης. 

● Η αντιμετώπιση προβλημάτων αυτής της τοπολογίας είναι ευκολότερη σε σύγκριση με άλλα δίκτυα. 

● Η απόδοσή του δικτύου δεν επηρεάζεται με την αύξηση του φόρτου των μεταδιδόμενων δεδομένων. 

● Η διάταξη των κόμβων του δικτύου είναι τέτοια ώστε να είναι δυνατή η μετάδοση δεδομένων από έναν κόμβο σε πολλούς άλλους κόμβους ταυτόχρονα.

4.2.2 Τοπολογίες Ασύρματων Τοπικών Δικτύων

Βασικά Στοιχεία: Για την δημιουργία ενός ασυρμάτου τοπικού δικτύου είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας κεντρικής συσκευής η οποία να εκπέμπει και λαμβάνει ηλεκτρομαγνητικά κύματα η οποία ονομάζεται “Ασύρματο Σημείο Πρόσβασης” καθώς και οι ασύρματοι σταθμοί οι οποίοι είναι οι συσκευές που χρησιμοποιούν οι χρήστες. 

Γενικά τα βασικά στοιχεία από τα οποία αποτελούνται τα ασύρματα δίκτυα είναι:

1. Ασύρματο Σημείο Πρόσβασης (Access Point A.P.): Ένα ασύρματο σημείο πρόσβασης (αναφέρεται επίσης και ως σταθμός βάσης) είναι συσκευή επικοινωνίας ειδικού σκοπού που χρησιμοποιείται στα ασύρματα τοπικά δίκτυα (WLAN). Λειτουργεί σαν ένας κεντρικός πομπός και δέκτης των σημάτων του ασυρμάτου δικτύου. Ένα AP συνδέει τους ασύρματους σταθμούς μεταξύ τους και με το ενσύρματο δίκτυο. Ουσιαστικά λειτουργεί σαν μία γέφυρα ανάμεσα στο ασύρματο και ενσύρματο τοπικό δίκτυο.
2. Κόμβοι Διανομής: Η εμβέλεια των APs είναι περιορισμένη και ως εκ τούτου για να επεκταθεί η εμβέλεια του ασύρματου τοπικού χρησιμοποιούνται πολλά APs. Ο σκοπός των κόμβων διανομής είναι να προσφέρουν διασύνδεση μεταξύ των Aps και κατ’ επέκταση με το εκάστοτε ενσύρματο δίκτυο.
3. Κόμβοι Κορμού: Οι κόμβοι κορμού χρησιμοποιούνται για την διασύνδεση των κόμβων διανομής. Ανάλογα την τοπολογία που χρησιμοποιείται για την σύνδεση των κόμβων κορμού, υπάρχει η δυνατότητα χρησιμοποίησης πολλαπλών συνδέσεων (τοπολογία πλέγματος) ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος απώλειας της επαφής.
4. Ασύρματο Μέσο Μετάδοσης (Wireless Medium): Στα ασύρματα τοπικά δίκτυα το μέσο μετάδοσης δεν είναι καλώδια, αλλά ηλεκτρομαγνητικά κύματα τα οποία μπορεί να είναι ραδιοκύματα (είτε στο φάσμα των ραδιοσυχνοτήτων είτε στο φάσμα των μικροκυμάτων), υπέρυθρες ακτίνες ή ακτίνες λέιζερ (laser).
5. Ασύρματοι Σταθμοί (Stations): Οι ασύρματοι σταθμοί είναι οι συσκευές που χρησιμοποιούν οι χρήστες και συνδέονται στο ασύρματο τοπικό δίκτυο. Οι συσκευές μπορεί να είναι επιτραπέζιοι ή φορητοί υπολογιστές, ταμπλέτες, PDA, έξυπνα κινητά τηλέφωνα κλπ.
6. Οι Γέφυρες (Bridges): Για την διασύνδεση δύο ή περισσοτέρων ασύρματων τοπικών δικτύων χρησιμοποιούνται οι γέφυρες παρέχοντας ασύρματη σύνδεση μεταξύ τους.
7. Οι Προσαρμογείς (Interfaces): Στην ουσία πρόκειται για τις κάρτες δικτύου οι οποίες αποτελούν τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο AP τον ασύρματο σταθμό. Ένας προσαρμογέας για το ασύρματο δίκτυο δεν έχει υποδοχή για καλώδιο όπως οι προσαρμογείς για τα ενσύρματα δίκτυα, αλλά μία κεραία.
8. Οι Κεραίες (Antennas): Οι κεραίες χρησιμεύουν για την μετάδοση και την λήψη των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. Ο σχεδιασμός και η κατασκευή τους εξαρτάται από το φάσμα συχνοτήτων που χρησιμοποιείται και από το εύρος της εκπεμπόμενης ακτινοβολίας.

4.2.2.1 Τοπολογίες Ασύρματων Δικτύων

Όταν μελετάμε τις τοπολογίες ασύρματων δικτύων θα πρέπει να διαχωρίζουμε την έννοια της τοπολογίας από αυτήν της σύνδεσης. Ενώ ο όρος τοπολογία ασύρματου δικτύου αναφέρεται στον τρόπο επικοινωνίας των ασύρματων σταθμών μεταξύ τους και άρα τις διαδρομές που ακολουθούν τα δεδομένα από την πηγή στον προορισμό, ο όρος τρόπος σύνδεσης αναφέρεται στον φυσικό τρόπο με τον οποίο οι ασύρματοι σταθμοί συνδέονται μεταξύ τους.

Όσον αφορά τρόπο σύνδεσης των ασύρματων σταθμών μεταξύ τους διακρίνουμε δύο περιπτώσεις:

1. Την αυτοοργανωμένη ή κατ' απαίτηση σύνδεση (ad hoc): Σε αυτό τον τρόπο σύνδεσης δεν χρησιμοποιείται κάποιος σταθμός βάσης, αλλά οι ασύρματοι σταθμοί συνδέονται απευθείας μεταξύ τους σχηματίζοντας συνδέσεις σημείο προς σημείο (peer to peer). Συνήθως αυτή η σύνδεση χρησιμοποιείται για την επικοινωνία δύο ασύρματων σταθμών χωρίς την χρήση ασύρματου σημείου πρόσβασης, αλλά στην γενική περίπτωση είναι δυνατόν να συνδεθούν πολλοί ασύρματοι σταθμοί δημιουργώντας έτσι μία τοπολογία πλέγματος όπως φαίνεται και στο σχήμα 4.8.
 

2. Σύνδεση Υποδομής (Infrastructure Mode): Στη σύνδεση υποδομής χρησιμοποιείται ένας η περισσότεροι σταθμοί βάσης με τους οποίους συνδέονται οι ασύρματοι σταθμοί. Οι σταθμοί βάσης συνδέονται μεταξύ τους συνήθως μέσω ενσύρματου δικτύου όπως φαίνεται και στο σχήμα 4.9. Ο κάθε σταθμός βάσης ορίζει μία περιοχή όση είναι η εμβέλειά του η οποία ονομάζεται κυψέλη. Όσοι ασύρματοι σταθμοί είναι εντός της κυψέλης εξυπηρετούνται από τον σταθμό βάσης και γι’ αυτό ονομάζονται και πελάτες (clients). Οι περιοχές που καλύπτουν διαφορετικές κυψέλες αλληλοκαλύπτονται ώστε να είναι δυνατόν ένας ασύρματος σταθμός να κινείται από κυψέλη σε κυψέλη χωρίς να υπάρχει απώλεια επικοινωνίας με το δίκτυο.
Όταν στο ασύρματο τοπικό δίκτυο χρησιμοποιείται ένας σταθμός βάσης τότε όλοι οι ασύρματοι σταθμοί συνδέονται σε αυτόν, οπότε σχηματίζεται τοπολογία αστέρα (σχήμα 4.10 α). Αυτή είναι η συνήθης περίπτωση των ασύρματων τοπικών δικτύων που συναντάμε σε σπίτια και μικρές επιχειρήσεις.
 

💪🏻Δραστηριότητα: 

📝🔗 Ερωτηματολόγιο 📝🔗 

🏦📄Τράπεζα Θεμάτων 🏦📄

ΘΕΜΑ Β 🔗   •   ΘΕΜΑ Δ 🔗

4.3. Πρότυπα Ethernet